Mitoz Bölünme Nedir? Evreleri Nelerdir?

Mitoz yada diğer ismi ile mitosis olan ana hücrenin bölünerek iki yeni hücre oluşturmasına denir.Eşeyli eşeysiz üreyen bütün çok hücreli canlılarda büyüme ve gelişmeyi sağlayan temel olaydır. Mitoz bölünme sayesinde oluşan iki yeni hücre kalıtsal yapısı birbirleriyle ve ana hücresiyle aynıdır.

Kromozom sayısı ve yapısı değişmediği için her türlü kromozom sayısına sahip hücreler mitoz bölünme gerçekleştirebilir.

Mitoz bölünme ile canlılarda; Eşeysiz üreme, büyüme, gelişme, rejenarasyon ve Bazı istisna türlerde eşey hücrenin oluşumu görülür. Anormallik sonucu oluşmuş eksik veya fazla kromozomlu hücreler de mitozla bölünebilir. Bu sayede mitozla kromozom sayısı ve yapısı korunmuştur.

Mitoz Bölünme Safhaları

Mitoz Bölünme Safhaları
Mitoz Bölünme Nedir? Evreleri Nelerdir?

Mitoz bölünmede yüzey-hacim oranına ulaşan hücreler bölünme hazırlıklarını tamamlayarak dört safhada mitoz bölünmeyi gerçekleştirir. Bu gerçekleşme esnasında önce çekirdek eşleşir. Bu eşleşmeye de karyokinez denir. Sitoplazma bölünmesi de sitokinez denir.

Bölünme safhaları 5 evrede gerçekleşmektedir. Bunlar; İnterfaz Evresi, Profaz Evresi, Metafaz Evresi, Anafaz Evresi, Telofaz Evresi ve Sitokinez Evresidir.

İnterfaz Evresi

İnterfaz Evresi
İnterfaz Evresi

İki mitoz arasındaki gelişme safhasıdır. Bu evrede genç hücre beslenme, büyüme, protein sentezi gibi biyolojik olayları gerçekleştirir. Fakat hücre bölünme mesajını aldığı andan itibaren bölünme hazırlıkları yapılır.

Bu hazırlıklardan sonra interfaz biter bölünme başlar.Bölünme hazırlıklarını en önemlisi kromotin ipliklerin (DNA) kendini eşlemesidir (Replikasyon) Hayvansal hücrelerde sentrozom da kendisini eşler. Hücreyi ağ gibi kuşatmış bulunan endoplazmik retikulum yıkılarak bölünme kolaylaştırılır.Son olarak bölünme başlarken hücrenin diğer hayatsal faaliyetlerini minimum seviyeye indirilir.

Profaz Evresi

Profaz Evresi
Profaz Evresi

Bölünme esnasında en uzun safha bu evrede gerçekleşir. Eşlenmiş kromotin ipliler sentromer bölgelerinden birbirlerine tutunmuşlardır. Bu eşlere kardeş kromatidler denir.

Profazda kromotin iplikler kısalıp kalınlaşarak belirgin hale gelir. Bu belirgin yapılara kromozom denir. Profaz sonunda çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolmuştur. Sentrozom çiftleri zıt kutuplara çekilerek iğ ipliklerini oluşturmaya başlamışlardır.

Metafaz Evresi

Metafaz Evresi
Metafaz Evresi

Bu evrede eşleşen hücreler ekvator çizgisinde yan yana gelerek tek sıra halinde dizilirler.

Sentromer bölgelerinden de iğ ipliklerine tutunurlar. Sentromerler eşleşir kromozomlar en rahat bu safhada görülerek sayılabilir.

Anafaz Evresi

Anafaz Evresi
Anafaz Evresi

Bu evrede hücreler kardeş kromotidler birbirlerinden ayrılarak zıt kutuplara doğru çekilirler bu çekme işlemini iğ iplikleri gerçekleştirir.

Mitozda kromozom sayısı ve kromozom yapısı aynı olan hücrelerin olmasını sağlayan esas olay, bu safhadaki kardeş kromotidlerin ayrılmasıdır.

Telofaz Evresi

Telofaz Evresi
Telofaz Evresi

Birbirinde ayrılan kromozomlar kutup bölgelerinde kümeler halinden sonra çekirdek zarları ve çekirdekçikler aniden oluşarak belirgin hale gelir.

Kromozomlar teker kromotin iplik haline indirgenirler. Daha sonra İğ iplikleri kaybolur. Telofaz sonunda karyokinez bitmiş ve iki çekirdekli bir hücre oluşturmuştur. Sitoplazmanın bölünmesiyle iki yeni hücre oluşur.

Sitokinez Evresi

Sitokinez Evresi
Sitokinez Evresi

Hücre bölünmesinde sitoplazma bölünmesine verilen isimdir. Telofaz evresinin oluşumu sürerken bir yandan da sitoplazma boğum yapmaya başlar.

İğ ipliklerine dik olarak boğumlanan sitoplazmanın o bölgede jel hale geçerek iki oğul hücrenin stoplazmasını ayırdığını ileri süren görüşlerde vardır. Stoplazmanın boğumlanarak ayrılması sürecine sitokinez denir. Telofazın başlangıcından itibaren iki yeni hücrenin oluştuğu ana kadar geçen süre 30-60 dakikadır. Bitkilerde orta lamel ile hayvanlarda ise boğumlanarak gerçekleşir.